Audiobook jest w przygotowaniu; materiał towarzyszący już działa.

Materiał towarzyszący audiobookowi · Andrzej Pawłowski · Wydawnictwo Punkt Zwrotny

Ten materiał stanowi część kompletu audiobooka. Zawiera pełny Skan udźwigu firmy, źródła książki, spis treści i notę wydawniczą. Pytania skanu są również czytane w osobnym nagraniu. Bibliografia pozostaje w formie pisemnej; nie jest skrótem badań.

Skan udźwigu firmy

Jeżeli ważny raport nadal wymaga uzgadniania systemu z plikami obok niego, sprawdź, jakiej pracy narzędzie nie przejęło i dlaczego. Przyczyną może być niedokończone wdrożenie, brak potrzebnej funkcji albo świadomie zachowany wyjątek. Ten Skan pomoże wybrać miejsce sprawdzenia. Nie rozstrzygnie go za ciebie.

Skan wypełnisz online, z arkuszem do wydruku i porównaniem odpowiedzi w zespole: Skan udźwigu firmy. Ten sam Skan jako dwustronicowy arkusz do ręcznego wypełnienia: Skan udźwigu firmy (PDF).

Do pobrania

O audiobooku

Audiobook czyta Alex, autoryzowana replika głosu lektora, generowana przez sztuczną inteligencję. Nagranie zawiera całą książkę w 22 częściach: otwarcie, notę od autora, „Jak słuchać”, rozdziały 1–14, zakończenie, Skan udźwigu firmy, źródła, notę o autorze i zamknięcie.

Gdzie słuchać: premiera wkrótce. Platformy i czas trwania podamy po premierze.

Wydanie: Wydawnictwo Punkt Zwrotny, Andrzej Pawłowski Consulting, Grodzisk Mazowiecki 2026. ISBN audiobooka: 978-83-983296-3-7. Pozostałe wydania (papier, e-book, e-book z audio): strona książki.

Źródła

Poniżej znajdują się źródła badań, pojęć i publicznych przykładów, uporządkowane według rozdziałów. Sceny firmowe i ich liczby są skomponowanymi przykładami dydaktycznymi. Badania komercyjne podano ze zleceniodawcą i próbą tam, gdzie to istotne dla odczytania wyniku. Różnych populacji i metod nie należy porównywać wprost. Stan informacji o przepisach: 6 września 2026.

Rozdział 1

Armand V. Feigenbaum, koncepcja „ukrytej fabryki”, Total Quality Control, McGraw-Hill, Nowy Jork 1961 (wydania późniejsze: trzecie, 1983 i 1991). Robert M. Solow, recenzja w The New York Times Book Review, 12 lipca 1987 („We’d Better Watch Out”). Erik Brynjolfsson, Lorin M. Hitt, „Beyond Computation: Information Technology, Organizational Transformation and Business Performance”, Journal of Economic Perspectives, t. 14, nr 4, jesień 2000, s. 23–48 — komplementarność inwestycji informatycznych ze zmianą organizacyjną (s. 24–25), opóźnienie zwrotu liczone w latach na danych obejmujących ponad sześćset firm z lat 1987–1994 (s. 33) oraz przewaga nakładów niematerialnych nad sprzętem: na każdego dolara kapitału informatycznego typowa firma zgromadziła około dziewięciu dolarów dodatkowych aktywów niematerialnych (s. 34, na podstawie analizy Brynjolfssona i Yanga z 1997 roku dla firm z listy Fortune 1000, lata 1987–1994).

Rozdział 2

Everett M. Rogers, Diffusion of Innovations, Free Press, 1962 (wydanie piąte 2003; historia o gotowaniu wody w Los Molinos w rozdziale 1). Prosci, „Best Practices in Change Management” — dwunasta edycja, 2023: próba 2 668 uczestników z 38 branż i 101 krajów. W odpowiedziach uczestników tej edycji aktywne i widoczne sponsorowanie przez kierownictwo jest najczęściej wskazywanym czynnikiem powodzenia zmiany; Prosci zadaje to samo pytanie w kolejnych edycjach badania od 1998 roku, a cała seria objęła ponad 10 800 uczestników. Marco Bianchini, Marta Lasheras Sancho, „SME digitalisation for competitiveness: The 2025 OECD D4SME Survey”, OECD SME and Entrepreneurship Papers, nr 68, OECD Publishing, Paryż, publikacja 10 kwietnia 2025, DOI 10.1787/197e3077-en — badanie z czwartego kwartału 2024 roku na 1 009 firmach w dziesięciu krajach (Australia, Kanada, Francja, Niemcy, Włochy, Japonia, Korea, Hiszpania, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone), z kwestionariuszem rozesłanym przez platformy cyfrowe wśród ich własnych klientów. Sami autorzy zastrzegają, że próba jest nielosowa i nie reprezentuje populacji małych i średnich firm w badanych krajach; wyniki podano jako średnie krajowe właśnie dlatego, że próby w poszczególnych krajach różnią się wielkością. Na liście przeszkód w cyfryzacji (wykres 2.5) na czele stoją koszty utrzymania, brak czasu na szkolenia i koszty sprzętu, a opór pracowników i opór kadry kierowniczej należą do wskazywanych najrzadziej — stąd zdanie w tekście o miejscu oporu na tej liście. Wartości procentowych nie podaję, bo książka mówi o kolejności, nie o wysokości słupków. Gabriel Szulanski, „Exploring internal stickiness: Impediments to the transfer of best practice within the firm”, Strategic Management Journal, t. 17, wydanie zimowe 1996, s. 27–43 — 271 obserwacji i 122 transfery dobrych praktyk w ośmiu firmach; badanie wskazuje znaczenie zdolności przyswojenia wiedzy, niejasności przyczynowych i relacji między stronami transferu. W tekście bez nazwiska.

Rozdział 3

Bryce Ryan, Neal C. Gross, „The Diffusion of Hybrid Seed Corn in Two Iowa Communities”, Rural Sociology, 1943 — oryginał opisuje tempo upowszechnienia w dwóch społecznościach jako „during practically one decade”; popularnie cytowana średnia dziewięciu lat dla drogi pojedynczego rolnika pochodzi z późniejszej tradycji badań nad dyfuzją, nie z tej pracy, i dlatego nie ma jej w tekście. Sprzedawca był w tym badaniu najczęstszym pierwszym źródłem informacji o hybrydach (blisko połowa wskazań), a sąsiedzi najczęstszym źródłem decydującym o przyjęciu — stąd zdania w tekście o sprzedawcy i o sąsiedzie. Robert B. Cialdini, Influence, 1984 (wyd. polskie: Wywieranie wpływu na ludzi). Amy C. Edmondson, „Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams”, Administrative Science Quarterly, 1999.

Rozdział 4

Leon Festinger, A Theory of Cognitive Dissonance, Stanford University Press, 1957. Daniel Kahneman, Amos Tversky, „Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk”, Econometrica, 1979 — praca z 1979 roku opisuje asymetrię strat i zysków jakościowo, bez liczby; proporcję „mniej więcej dwa razy” (λ ≈ 2,25) podają dopiero: Amos Tversky, Daniel Kahneman, „Advances in Prospect Theory: Cumulative Representation of Uncertainty”, Journal of Risk and Uncertainty, 1992; nowsze metaanalizy rozchodzą się co do wartości — Alexander L. Brown, Taisuke Imai, Ferdinand M. Vieider, Colin F. Camerer, „Meta-analysis of Empirical Estimates of Loss Aversion”, Journal of Economic Literature, t. 62, nr 2, 2024, s. 485–516, podają średnią 1,955, a Lukasz Walasek, Timothy L. Mullett, Neil Stewart, „A meta-analysis of loss aversion in risky contexts”, Journal of Economic Psychology, t. 103, 2024, artykuł 102740, podają 1,31 — i dlatego w tekście stoi „mniej więcej”. Luddyści z Nottinghamshire, 1811–1813: Frame-Breaking Act z 1812 roku uczynił niszczenie określonych maszyn przestępstwem zagrożonym karą śmierci, ale w procesach w Yorku (styczeń 1813), Lancaster (maj–czerwiec 1812) i Chester wyroki opierano na zarzutach łączonych — od niszczenia maszyn po rozbój, podpalenie i zabójstwo; szerzej o tym okresie: Malcolm I. Thomis, The Luddites: Machine-Breaking in Regency England, David & Charles, Newton Abbot 1970; teksty samych luddystów zebrał Kevin Binfield (red.), Writings of the Luddites, Johns Hopkins University Press, Baltimore 2004. KPMG i University of Melbourne, „Trust, attitudes and use of artificial intelligence: A global study 2025”, 48 340 respondentów w 47 krajach; przywołane 57% ma jednak mianownik węższy niż cała próba — dotyczy pracowników objętych częścią badania o użyciu AI w pracy (streszczenie raportu, s. 6). Jessica A. Reif, Richard P. Larrick, Jack B. Soll, „Evidence of a social evaluation penalty for using AI”, Proceedings of the National Academy of Sciences, t. 122, nr 19, 2025, artykuł e2426766122 — cztery zarejestrowane z góry eksperymenty na łącznej próbie ponad czterech tysięcy czterystu osób; stąd zdanie o niższych ocenach kompetencji dla tych, którzy przyznają się do użycia narzędzia. W tekście bez nazwisk.

Rozdział 5

Dale L. Goodhue, Ronald L. Thompson, „Task-Technology Fit and Individual Performance”, MIS Quarterly, 1995. Eliyahu M. Goldratt, Jeff Cox, The Goal, 1984 (wyd. polskie: Cel). Abraham S. Luchins, „Mechanization in Problem Solving: The Effect of Einstellung”, Psychological Monographs, 1942 (zadanie trzech dzbanów). Karl Duncker, „On Problem-Solving”, Psychological Monographs, 1945 (fiksacja funkcjonalna; w tekście bez nazwiska). Karl E. Weick, „Small Wins: Redefining the Scale of Social Problems”, American Psychologist, 1984. W tekście bez nazwiska. Robert B. Cialdini, Influence, 1984 (reguła „drogie znaczy dobre”; nazwisko pada w rozdziale 3).

Rozdział 6

„Każdy dowiózł swoje. Firma straciła.” Steven Kerr, „On the Folly of Rewarding A, While Hoping for B”, Academy of Management Journal, t. 18, nr 4, 1975, s. 769–783, DOI 10.5465/255378 — sprzeczność między zachowaniem nagradzanym a oczekiwanym. Reguła oceny, firmy, kwoty i wyniki w scenie są przykładem dydaktycznym, nie wynikiem badania skuteczności tej reguły.

Rozdział 7

Abraham H. Maslow, The Psychology of Science, 1966 (prawo instrumentu). Anglia, październik 2020: opóźnione raportowanie przypadków; BBC opisało ograniczenie starego formatu arkusza jako przyczynę techniczną — Public Health England, „PHE statement on delayed reporting of COVID-19 cases”, komunikat z 4 października 2020 opublikowany w serwisie GOV.UK — oraz relacja BBC News z 5 października 2020. Pierwszy komercyjny arkusz dla komputerów osobistych: VisiCalc Dana Bricklina i Boba Frankstona, 1979, na komputer Apple II; w tekście bez nazwisk.

Rozdział 8

Wesley M. Cohen, Daniel A. Levinthal, „Absorptive Capacity: A New Perspective on Learning and Innovation”, Administrative Science Quarterly, 1990. Pojęcie udźwigu firmy używane w tej książce jest autorskie i praktyczne; badania nad zdolnością absorpcyjną są jego inspiracją, a nie miarą, i udźwig nie jest ich akademickim odpowiednikiem. John Sweller, „Cognitive Load During Problem Solving”, Cognitive Science, 1988. Shaker A. Zahra, Gerard George, „Absorptive Capacity: A Review, Reconceptualization, and Extension”, Academy of Management Review, 2002. W tekście bez nazwisk. Erik Brynjolfsson, Daniel Rock, Chad Syverson, „The Productivity J-Curve: How Intangibles Complement General Purpose Technologies”, American Economic Journal: Macroeconomics, t. 13, nr 1, 2021, s. 333–372 (wcześniej NBER Working Paper nr 25148, 2018) — krzywa J produktywności. W tekście bez nazwisk. Hershey, 1999: Hershey Foods Corporation, sprawozdanie kwartalne na formularzu 10-Q za kwartał zakończony 3 października 1999, złożone 12 listopada 1999, s. 12 i 14. Pierwsza faza wdrożenia ruszyła w styczniu, druga od 5 lipca. Spadek sprzedaży w trzecim kwartale o 12% wiązano zarówno z problemami realizacji zamówień, jak i ze sprzedażą biznesu makaronowego. Dane o kwartalnej sprzedaży i zysku pochodzą z tego sprawozdania. Sprawozdanie roczne na formularzu 10-K za rok obrotowy zakończony 31 grudnia 1999, złożone w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd 13 marca 2000. Spółka podaje, że sprzedaż netto była niższa o 464,7 mln USD, czyli o 10% wobec 1998 roku, i że za ten roczny spadek odpowiada przede wszystkim sprzedaż biznesu makaronowego (343,8 mln USD); spadki sprzedaży w trzecim i czwartym kwartale wiąże natomiast wprost z problemami po lipcowym uruchomieniu nowych systemów i procesów. Rocznej wartości procentowej świadomie nie ma w tekście, bo bez informacji o sprzedaży biznesu makaronowego byłaby myląca. Informacja o ponad 100 mln USD zamówień niedostarczonych na czas pochodzi z komunikatów zarządu dla analityków z września 1999 roku i z ówczesnych doniesień prasowych, nie z raportu okresowego; najczęściej cytowany artykuł to Emily Nelson, Evan Ramstad, „Trick or Treat: Hershey’s Biggest Dud Has Turned Out to Be Its New Technology”, The Wall Street Journal, 29 października 1999, s. A1. W raporcie za rok 2000 spółka wskazuje naprawę usterek systemu, większe doświadczenie pracowników oraz rozbudowę możliwości dystrybucyjnych; przypadek nie dowodzi wyłącznie problemu szkoleń. Źródło uzupełniające: Hershey Foods Corporation, 2000 Annual Report to Stockholders, list do akcjonariuszy, sekcje „Systems Issues” i „Enhanced Distribution Capability”, 15 marca 2001. Etap z 2002 roku, przywołany w tekście jednym zdaniem: Todd Weiss, „Hershey Upgrades R/3 ERP System Without Hitches”, Computerworld, 9 września 2002 — modernizacja systemu rozpoczęta w lipcu 2001 i ukończona w maju 2002, o 20% poniżej budżetu i bez zakłóceń w realizacji zamówień, za komunikatem spółki z 29 sierpnia 2002. KSeF: Ministerstwo Finansów, zasady i harmonogram obowiązywania Krajowego Systemu e-Faktur — obowiązek od 1 lutego 2026 dla podatników o sprzedaży brutto za 2024 rok przekraczającej 200 mln zł, od 1 kwietnia 2026 dla pozostałych, do końca 2026 roku można wystawiać faktury poza KSeF, jeżeli miesięczna suma sprzedaży brutto udokumentowanej tymi fakturami nie przekracza 10 tys. zł. Źródło: Ministerstwo Finansów, „Duże firmy”, ksef.podatki.gov.pl/duze-firmy/, dostęp 5 września 2026.

Rozdział 9

Fred D. Davis, „Perceived Usefulness, Perceived Ease of Use, and User Acceptance of Information Technology”, MIS Quarterly, 1989. George B. Dantzig, John H. Ramser, „The Truck Dispatching Problem”, Management Science, 1959 — zadanie sformułowane na przykładzie cystern z benzyną; ogólność wynika z zapisu matematycznego (uogólnienie problemu komiwojażera), nie z deklaracji autorów. Analiza UBS z lutego 2023 (na danych Similarweb) o około stu milionach użytkowników ChatGPT w dwa miesiące. Badanie na zlecenie Sharp Europe, wykonawca Censuswide, 17–25 czerwca 2025; próba 2 500 właścicieli MŚP zatrudniających od 50 do 250 osób na dziesięciu rynkach, Polska n = 250 — stąd odsetek właścicieli deklarujących pełną integrację AI w większości procesów oraz przekazana przez nich ocena, jaka część pracowników korzysta z AI bez informowania kierownictwa; pracowników w tym badaniu nie pytano, a publikacja nie opisuje rekrutacji ani ważenia próby. Eurostat, publikacja z 11 grudnia 2025 (dane za 2025), firmy zatrudniające od dziesięciu osób, technologie AI z zamkniętej listy — stąd porównanie Polski ze średnią unijną. Obu tych liczb nie zestawiamy wprost: mierzą inne populacje inną metodą.

Rozdział 10

Linda J. Skitka, Kathleen L. Mosier, Mark Burdick, „Does automation bias decision-making?”, International Journal of Human-Computer Studies, 1999. W tekście padają tylko dwa pierwsze nazwiska. Carliss Y. Baldwin, Kim B. Clark, Design Rules: The Power of Modularity, MIT Press, 2000 (w tekście bez nazwisk). LEGO, 2004: David C. Robertson z Billem Breenem, Brick by Brick: How LEGO Rewrote the Rules of Innovation and Conquered the Global Toy Industry, Crown Publishing Group, Nowy Jork 2013 (wydanie brytyjskie: Random House Business Books, Londyn 2013). EY Polska, „Jak polskie firmy wdrażają AI”, trzecia edycja, 16 kwietnia 2026, n = 497 średnich i dużych firm — stąd odsetek firm z kompletną infrastrukturą danych i odsetek rozczarowanych.

Rozdział 11

Michael Hammer, „Reengineering Work: Don’t Automate, Obliterate”, Harvard Business Review, 1990 (przykład Forda i Mazdy: dział rozliczeń z dostawcami w Ameryce Północnej zatrudniający ponad pięćset osób, plan redukcji o jedną piątą, do czterystu, pięć osób w Maździe i dział mniejszy o trzy czwarte po zmianie; scena datowana u Hammera na początek lat osiemdziesiątych).

Rozdział 12

Colin Camerer, George Loewenstein, Martin Weber, „The Curse of Knowledge in Economic Settings: An Experimental Analysis”, Journal of Political Economy, 1989. Elizabeth Louise Newton, „The Rocky Road from Actions to Intentions”, dysertacja doktorska, Stanford University, 1990 — dysertacja potwierdza konstrukcję eksperymentu (stukający wybierali po trzy melodie z listy 25 i szacowali odsetek hipotetycznej publiczności stu osób), nie potwierdza natomiast popularnie cytowanych proporcji „mniej więcej co druga” i „trzy na sto dwadzieścia”; te pochodzą z opracowań wtórnych, rozpowszechnionych przez: Chip Heath, Dan Heath, Made to Stick, 2007, i dlatego nie ma ich w tekście. Daniel Kahneman, Amos Tversky, złudzenie planowania, lata siedemdziesiąte (w tekście bez nazwisk; nazwiska padają w rozdziale 4). Robert B. Cialdini, Influence, 1984 (reguła „drogie znaczy dobre”; w tekście bez nazwiska). Rachunek całkowitego kosztu zmiany jest przykładem dydaktycznym. Kwoty są umowne.

Rozdział 13

Hermann Ebbinghaus, Über das Gedächtnis, 1885; replikacja: Jaap M. J. Murre, Joeri Dros, „Replication and Analysis of Ebbinghaus’ Forgetting Curve”, PLOS ONE, 2015. Robert B. Cialdini, Influence, 1984 (zaangażowanie i konsekwencja; w tekście bez nazwiska).

Rozdział 14

Bez źródeł zewnętrznych: rozdział rozwija praktyczne wskazówki z wcześniejszych rozdziałów.

Zakończenie

Bez źródeł zewnętrznych. Trzynaście pytań głównych Skanu odpowiada rozdziałom 1–13. Osobny kierunek menedżerski odsyła do rozdziału 14. Skan porządkuje sprawdzenie własnej sytuacji; nie jest zwalidowaną skalą oceny firmy.

Spis treści książki

Nota od autora

Jak czytać tę książkę

Część I. Gdzie znika efekt

1. System jest, efektu nie ma

2. Ludzie, nie narzędzia. Kto naprawdę decyduje o wyniku wdrożenia

3. Jedna osoba kontra czterdzieści. Co musi wydarzyć się po szkoleniu

4. Osiem kliknięć zamiast dwóch. Co zmiana ludziom zabiera

5. Korek jest wyżej, niż boli. „Dobre czy złe narzędzie” to złe pytanie

6. Każdy dowiózł swoje. Firma straciła.

7. Kiedy plik staje się systemem

Część II. Udźwig i próba na AI

8. Udźwig firmy. Ile zmiany naraz firma przetrawi

9. AI jako reflektor. Jak moda odsłania narzędzia, które firmy miały od lat

10. AI do wszystkiego, czyli do niczego

Część III. Od zakupu do wyniku

11. Po co, jak, kim. Dobór narzędzia do celu, procesu i ludzi

12. Strona, której nie ma w umowie

13. Pierwsze sto dni. Żeby się przyjęło, a nie tylko wystartowało

14. Kiedy to nie ty podpisujesz

Zakończenie

Wtorek, dziesiąta dwadzieścia

Skan udźwigu firmy

Źródła

O autorze

Nota wydawnicza

Copyright © Andrzej Pawłowski, 2026

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody właściciela praw. Nie narusza to uprawnień przysługujących na podstawie ustawy, w tym prawa cytatu i dozwolonego użytku osobistego. Właściciel praw zastrzega odrębnie prawo do zwielokrotniania tej książki i do eksploracji jej tekstu oraz zawartych w niej danych, w tym do trenowania i rozwijania systemów sztucznej inteligencji; zastrzeżenie obejmuje całość książki i każdą jej część.

Wyjątek: „Skan udźwigu firmy” — trzynaście pytań, odczyt, cztery czerwone flagi i weryfikacja zespołowa — wolno kopiować i drukować na własny użytek wewnętrzny firmy czytelnika, w całości i bez zmian w treści pytań; wypełnianie pól jest dozwolone. Zgoda nie obejmuje odsprzedaży ani żadnego użycia odpłatnego, w tym rozdawania kopii uczestnikom szkoleń, warsztatów i usług doradczych. Na każdej kopii ma się znaleźć nota: „Andrzej Pawłowski, »System jest, efektu nie ma«, Wydawnictwo Punkt Zwrotny 2026. Skan udźwigu firmy — kopiowanie i drukowanie na własny użytek wewnętrzny firmy dozwolone. Odsprzedaż i użycie odpłatne wymagają pisemnej zgody właściciela praw”.

Nazwy programów, usług i marek przywoływane w tej książce są znakami towarowymi ich właścicieli i użyto ich wyłącznie w celu opisowym. Dotyczy to również tytułu i podtytułu tej książki oraz opisów produktu w sklepach: występujące w nich nazwy własne są użyte opisowo i nie oznaczają powiązania z właścicielami znaków ani ich zgody. Nazwy firm i instytucji przywołane przy opisach zdarzeń historycznych oraz badań podano na podstawie źródeł publicznych wskazanych w sekcji Źródła; podmioty te nie są powiązane z tą książką i jej nie autoryzowały. Tak samo opisowo, wyłącznie dla wskazania afiliacji badaczy, podano nazwy uczelni i instytutów naukowych.

Sceny firmowe w tej książce są przykładami dydaktycznymi. Firmy, postaci, dialogi, liczby i przebieg zdarzeń zostały skomponowane, żeby pokazać mechanizmy pracy i decyzji. Nie są relacjami z osobistych historii autora ani opisami konkretnych klientów. Pierwsza osoba służy objaśnianiu sposobu myślenia i pracy. Doświadczenie zawodowe autora przedstawiono w nocie biograficznej. Publiczne przypadki historyczne i wyniki badań odróżniono od scen oraz opisano w sekcji Źródła.

Książka przedstawia podejście autora do wdrażania zmian i nie jest poradą prawną, podatkową ani kadrową. Przywołane przepisy, terminy i progi obowiązywały w dniu zamknięcia rękopisu i mogą się zmienić. Przed decyzją, która dotyczy umowy, zatrudnienia albo danych osobowych, sprawdź stan aktualny i skonsultuj ją z osobą, która ma w tym uprawnienia.

Zapytania o prawa, przedruki i licencje: andrzejpawlowski.com.

Wydanie pierwsze

Wydawca: Wydawnictwo Punkt Zwrotny

Andrzej Pawłowski Consulting

Grodzisk Mazowiecki, 2026

Zapytania o prawa, przedruki i licencje: kontakt.